Oost NL

Circulaire hub verrassende generator van nieuwe kennis en contacten

“Weinig bedrijven worden uit zichzelf circulair. Of zoeken naar kennis om circulair te ontwerpen. En toch wil de overheid dat ons land 50 procent circulair is in 2030 en 100 procent in 2050. Dat is nogal wat,” zegt Iris Grobben, programmamanager bij CIRCO, een uitvoeringsprogramma van de Topsector Creatieve Industrie, in opdracht van het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat. “Voor ondernemers is het lastig als ze iets moeten dat hun verdienmodel aantast. De meeste bedrijven zijn gericht op sell more, sell faster. Om ondernemers mee te krijgen moet je het anders aanpakken: verleiden, laten zien dat ze niet de enige zijn, relevantie laten zien en perspectief geven. Maar vooral: het vertrekpunt nemen vanuit de business: hoe kun je hiermee geld verdienen?” De CIRCO-methode is inmiddels een beproefd recept, met lessen voor de aanpak van andere transities in het economische domein. Interessant is hoe ondernemers en hun netwerken hierbij een rol spelen.

staat mkb.JPG

In een circulaire economie draait alles om waardebehoud. Producten worden zó ontworpen dat ze lang meegaan, en eenvoudig gerepareerd, vernieuwd, hergebruikt en uiteindelijk hoogwaardig gerecycled kunnen worden. Eenmaal gewonnen grondstoffen kunnen zo eindeloos worden (her)gebruikt. Onderzoek toont aan dat een economie die volledig circulair is, zelfs kan leiden tot een CO2-reductie van 45%.

Gewoon gaan dóen, mét je toeleveranciers
Grobben neemt ons mee naar GMM Luchttechniek, een familiebedrijf in Vaassen dat in ruim 60 jaar is uitgegroeid tot specialist in fabricage, levering en montage van luchtkanalen tot en met complete afzuig- en ventilatiesystemen. Rutger Visch, de jonge algemeen manager van GMM en oud-deelnemer van CIRCO, leidt ons rond in zijn bedrijf. “We doen opdrachten die een hoge moeilijkheidsgraad hebben, bijvoorbeeld voor Paleis ’t Loo en VDL. Ons probleem in de luchttechniek is dat niks standaard is, alles is maatwerk. Dat betekent ook dat we veel rest-materiaal hebben. Wij zoeken vooral de oplossing in standaardisatie en losmaakbaarheid. Hierdoor kunnen systemen na gebruik elders opnieuw ingezet worden.” Hij zoekt ook oplossingen in het gebruik van andere materialen, zoals gerecyclede kunststoffen en gerecycled glas en zand in plaats van gegalvaniseerd staal. Sinds twee jaar werkt GMM met een innovatieve techniek, Aeroseal, waarmee oude installaties van binnenuit gereinigd en geseald worden. “Met deze duurzame klimaattechniek dragen we bij aan circulariteit, omdat we zo zorgen voor waardebehoud. De levensduur van het systeem wordt verlengd en de energie-efficiënte wordt verbeterd.” Hij zegt ook: “Dat gaat niet vanzelf. En het gaat met kleine stappen. Circulair ondernemen moet je gewoon gaan dóen. Mét je toeleveranciers. In de praktijk zie ik nu in mijn bedrijf projectleiders die zo gemotiveerd zijn dat ze streven naar 100 procent circulair. Voor techneuten zoals zij is het: alles of niks. Dat is niet realistisch. Ik zeg dan: voor nu is 60 procent circulair ook goed genoeg.”

Weten hoe je ondernemers kunt verleiden
Hoe kom je als ondernemer er toe om in de boot te stappen van circulair ondernemen? En wat brengt het hen? Voor het gesprek daarover schuiven ook aan: Wouter Hooman van Hollander Techniek, een technische dienstverlener uit Apeldoorn, en twee business developers van de regionale ontwikkelingsmaatschappij Oost NL annex CIRCO-trainers Martijn Kerssen en Alex van Geldrop.

Kerssen: “Er zijn natuurlijk ondernemers die denken: het zal mijn tijd wel duren. Circulair produceren kost gewoon meer, producten gaan vaak langer mee, bij aanbestedingen valt ‘circulariteit’ nog te vaak weg tegen ‘prijs’ en delen van kennis en bedrijfsgeheimen doe ik niet.” Visch voegt daaraan toe: “Er zit nog veel wetgeving dwars bij hergebruik. Dat is soms een belemmering of het wordt als een belemmering gezíen, terwijl het soms best kán.” Hooman laat de andere kant zien: “Ondernemers zijn gevoelig voor een paar dingen. Er is grondstoffenschaarste, dus je moet wat. Het is ook een imago-kwestie: als je aantrekkelijk wilt zijn voor jonge werknemers, zul je duurzaamheid en circulariteit serieus moeten nemen als bedrijf. En wat je ook ziet is dat bedrijven zich realiseren dat er regelgeving aankomt vanuit de EU, met name de ESG-wetgeving en de CSRD-eisen waarmee we de komende jaren te maken krijgen.”[1] Grobben vult aan: “Bedrijven kijken natuurlijk ook naar elkaar en steken elkaar aan. Dat faciliteren we met filmpjes over succesverhalen.” Het is opmerkelijk dat onder de bedrijven die circulair ondernemen, veel familiebedrijven zijn. Visch: “Onze bedrijfscultuur is gericht op de langere termijn, op samenwerking en op relaties. We denken na over de consequenties van ons ondernemerschap op de volgende generaties.”

Wie kennen we?
Grobben: “Je begint met een missie: 50 procent circulair in 2030. Die hebben we vertaald naar een doelstelling: 10 procent van de 40.000 maakbedrijven hierin zien mee te krijgen. Om zoveel mogelijk bedrijven en ontwerpers te bereiken en te mobiliseren heeft CIRCO een ecosysteem van tientallen partners ontwikkeld. Met 9 CIRCO-hubs in 9 regio’s in Nederland. CIRCO is zowel in Nederland als in 21 andere landen actief in de sectoren maakindustrie, kunststoffen, bouw en consumptiegoederen. Inmiddels zijn in Nederland zo’n 2000 bedrijven, waarvan zo’n 280 uit Oost Nederland, gemobiliseerd en opgeleid, minder dan we ons voorgenomen hadden maar toch een mooie score. Uit onderzoek blijkt dat tweederde van de deelnemende bedrijven daadwerkelijk aan de slag gaat met circulair ondernemen, en dat nog eens een kwart zegt het voornemen te hebben dat te gaan doen. Zo ontstaan stap voor stap nieuwe, circulaire producten, diensten en business-modellen. En circulaire waardeketens. De circulaire economie groeit, bottom-up en als een olievlek.”

Kerssen: “In deze regio begonnen we al in 2017 met pilotprojecten. Toen CIRCO zich meldde, ging de ambitie omhoog. We hebben de koppen bij elkaar gestoken met de organisaties die hier actief zijn en die op hun beurt de directe contacten met bedrijven hebben, de business developers van Oost NL en de Rabobank hier, de regioafdelingen van branches zoals FME en de Koninklijke Metaalunie en de innovatiemakelaars die worden betaald door de regionale of lokale overheid. We vroegen ons af: ‘Wie kennen we? Wie zouden er willen meedoen? Zijn er potentiële sleutelspelers die partner-bedrijven in hun keten kunnen interesseren?’ Dat doen we via de persoonlijke netwerken en contacten. Want bedrijven in beweging krijgen via nieuwsbrieven en sociale media, dat werkt niet. In 2021 organiseerden we een seminar. En zo begon het.”

“De innovatiemakelaars hebben de contacten, zij kennen de ondernemers, zij brengen de ondernemers bij elkaar”

Innovatiemakelaars zijn goud
Grobben: “We zijn workshops en trainingen gaan geven aan groepjes van 10 bedrijven. CIRCO levert het trainingsmateriaal en de tools, de organisaties de trainers. Tijdens een eerste driedaagse track maken de bedrijven voor zichzelf een circulaire propositie. Zo starten we. Maar daar blijft het meestal niet bij. Maar liefst 70% van de bedrijven start met implementatie; daarbij ontstaan ook weer nieuwe ontwerpvragen. Daarvoor worden terugkom-dagen georganiseerd en aanvullende tools ontwikkeld en ingezet. Dat doen we via het kennisplatform Circonnect. Ook werken we samen met de deelnemers een plan uit, toetsen op haalbaarheid, bouwen er een business-model op.” Kerssen: “De CIRCO-hub Oost is ingebed in een bredere ‘reis’, waarbij bedrijven na deelname breed ondersteund worden bij hun vervolgstappen. Dat kan gaan om het vinden van partners, maar ook om de verschillende opties voor financiering te inventariseren en te onderzoeken.”

Ieder heeft zijn rol. De innovatiemakelaars binnen het programma zijn de hulptroepen van de CIRCO-hub. Zij hebben veel contacten, zij kennen de ondernemers, zij brengen de ondernemers bij elkaar. Oost NL helpt ondernemers verder, bijvoorbeeld met financiering. Denk aan instrumenten als de groeiversneller-voucher van 10.000 euro of aan doorgeleiding naar specifieke risicofinanciering. Ook worden ondernemers bewust aan elkaar gekoppeld. Visch noemt een voorbeeld: “Ik denk heel concreet aan digitaliseringsoplossingen of ontwerp- en tekenprogramma’s waarvoor je de expertise van elders nodig hebt. Dat is normaal gesproken best een zoektocht, maar in de CIRCO-hub kom je makkelijker aan wat je nodig hebt en ben je dus beter in staat een investeringsbeslissing te nemen.”

“Door de CIRCO-tracks ontstaat een netwerk van partners waarmee je samen aan vernieuwende, circulaire oplossingen kunt werken”

De ondernemers zijn het er unaniem over eens: meedoen met de CIRCO-track heeft hen veel gebracht. Visch: “Als bedrijven werken we al jaren op operationeel gebied samen in projecten. Door de CIRCO-track weten we elkaar nu ook op strategisch gebied te vinden.” Hooman: “Door deelname aan de CIRCO-track ontstaat er een netwerk van partners waarmee je samen aan vernieuwende circulaire oplossingen kunt werken. Circulaire ideeën kunnen we nu direct met GMM bespreken. Door de CIRCO-track weten we elkaar nu te vinden.”

Jonge vreemde ogen
Het is interessant dat in het netwerk van de CIRCO-hubs ook hogescholen meedoen. Die hebben een rol die niet onderschat moet worden. Kerssen: “Lectoren van diverse hogescholen hebben met hun studenten meegedaan in de CIRCO-tracks. Dat resulteerde in opdrachten voor studenten. Als er een student op de werkvloer aan de slag is met circulariteit, dan denk je wel: hier moet we wel wat mee doen. Vreemde ogen dwingen. Op de hogescholen zie je ook steeds meer design thinking in het curriculum, multidisciplinaire methodieken die circulair ondernemen en produceren enorm vooruit helpen. Zo komt de verandering van denken en doen ook van de generatie die nu opgeleid wordt.”

Meer weten:
www.circonl.nl

www.jeroenhinfelaar.nl/whitepaper-leren-van-circo/

www.boostsmartindustry.nl/circulair

[1] De Corporate Sustainability Reporting Directive (CSRD) is een richtlijn van de EU die bedrijven verplicht om vanaf 2024 te rapporteren over hun impact op mens en milieu. ESG staat voor Environmental, Social & Governance; dat houdt in dat factoren als energieverbruik, klimaat, beschikbaarheid van grondstoffen, gezondheid, veiligheid en goed ondernemingsbestuur worden meegewogen bij de selectie en het beheer van deelnemingen in bedrijven.

Tekst: Chris Sol