Webinar energiedata: nieuwe wetgeving, gedeelde inzichten en praktische toepassingen

Waarom energiedata delen?

De energietransitie vraagt om een energiesysteem dat flexibel, open en gedistribueerd is. Daarvoor is data essentieel. Energiedata maakt het mogelijk om infrastructuur beter te benutten, investeringsbeslissingen te onderbouwen en samenwerking tussen publieke en private partijen te verbeteren. Joost van der Linde (Netbeheer Nederland) benadrukte dat datadelen niet langer een extra service is, maar een kerntaak van netbeheerders.

Nieuwe Energiewet als katalysator

De nieuwe Energiewet, die op 1 januari 2026 in werking treedt, schept de randvoorwaarden voor datadelen. Daarbij zijn met name twee bepalingen van belang. Artikel 3.78, regelt de verplichting tot actieve en passieve openbaarheid van gegevens regelt (open data). Hoofdstuk 4 bevat de uitgangspunten voor gegevensverwerking en vormt daarmee het juridische kader voor het delen van gegevens die (mede) als persoonsgegevens kunnen worden aangemerkt.

De wet beschrijft voor welke processen gegevens worden uitgewisseld, en legt wettelijke verantwoordelijkheid neer, onder andere bij registerbeheerders. Daarnaast belegt de Energiewet de wettelijke taak voor het faciliteren van gegevensuitwisseling bij de centrale Gegevensuitwisselingsentiteit (GUE): Het Normo. Via Het Normo wordt gestandaardiseerde ontsluiting en uitwisseling van energiedata mogelijk, waaronder gegevens over verbruik en aansluitingen. Welke gegevens precies gedeeld moeten worden, wordt nader aangewezen via een ministeriële regeling.

Energie.data en No Wrong Door

Mark de Hoop presenteerde namens energie.data de visie achter het netwerk voor energiedata professionals. Energie.data is geen database, maar een platform dat overzicht biedt in het versnipperde landschap van energiedata. Het doel is om data toegankelijk te maken, zonder dat gebruikers van het kastje naar de muur gestuurd worden. Daarom werkt het platform aan het principe van "No Wrong Door": het zou voor gebruikers niet uit moeten maken bij welk loket ze aankloppen, ze worden óf geholpen, óf correct doorverwezen. Hiervoor is samenwerking tussen loketten nodig, die organiseert energie.data.

Energie.data verbindt landelijke en regionale netbeheerders, gemeenten, provincies en marktpartijen. Het biedt inzicht in beschikbare data, helpt gebruikers op weg en fungeert als verbinder. Zo worden partijen geholpen bij het vinden van relevante gegevens over netcapaciteit, aansluitingen, flexibiliteit, energieverbruik en toekomstige uitbreidingen.

Wat komt beschikbaar – en voor wie?

De gepresenteerde dataproducten zijn onderverdeeld in vier categorieën: beter benutten grootverbruik, beter benutten kleinverbruik, meer inzicht en wettelijke eis. Daarbinnen is een duidelijk onderscheid tussen openbaar beschikbare dataproducten en dataproducten die onder voorwaarden gedeeld wordt.

Openbaar beschikbare dataproducten (artikel 3.78 Energiewet)

Deze data mag publiek toegankelijk worden gemaakt, tenzij er Bijv. op basis van een aggregatieniveau) risico is op herleidbaarheid van de data naar individuele gebruikers of indien er op grond van weerbaarheidseisen beperkingen van kracht zijn. In dat geval gelden aanvullende voorwaarden:

• Voorbeelden:
• Capaciteitskaarten (netbeheerbreed – al beschikbaar maar wordt doorontwikkeld)
• Stroomnetcheckers van Liander, Enexis en Stedin (live)
• Capaciteit, belasting en nettopologie (historisch, verwacht en prognose) (2026)
• Ontwikkeling capaciteit door de jaren heen (en later ‘over netvlakken heen’) per voedingsgebied (2026)

Dataproducten met voorwaarden (Hoofdstuk 4 Energiewet)

Energie.data heeft infographics ontwikkelt die de datastromen rondom Hoofdstuk 4, en rond een energiehub inzichtelijk maakt. Daaruit is te zien dat de GUE een belangrijke rol in het ontsluiten van data gaat spelen. De minister bepaalt welke data dat is. Deze data, die herleidbaar naar individuele gebruikers, wordt via Het Normo als GUE, enkel gedeeld met de gebruiker zelf of diens gemachtigde.

• Bijvoorbeeld in het geval van energiehubs:
• Inzicht in eigen aansluiting
• Verbruiksdata grootverbruik en kleinverbruik (per kwartier)
• De actieve Meetverantwoordelijke en programmaverantwoordelijke partij.

Toegang loopt via het EDX-platform van Het Normo, dat in 2026 in wordt uitgerold. Consultaties over de dataproducten en doorontwikkeling van het platform lopen via Hetnormo.nl en MFF (Marktfaciliteringsforum).

Uitwisseling met deelnemers

Tijdens het webinar kwamen veel vragen binnen over de praktische toepassing van dataproducten. Wat mag je straks met de data doen? Wie is verantwoordelijk voor de kwaliteit? En hoe ziet het speelveld eruit voor private partijen? De antwoorden waren genuanceerd: data wordt gedeeld onder duidelijke voorwaarden, met aandacht voor privacy en gelijke toegang. Tegelijkertijd is er ruimte voor innovatie en maatwerk, bijvoorbeeld via dashboards, integraties of lokale dataloketten.

Een terugkerend thema was de behoefte aan duidelijkheid. Zowel sprekers als deelnemers gaven aan dat het succes van energiedata staat of valt met heldere afspraken, vindbaarheid van informatie en actieve ondersteuning.

Meer weten?

Bekijk de presentaties van energie.data en Netbeheer Nederland. Ook vind je hier de opname van de webinar.

Bezoek www.energiedata.nl voor actuele dataproducten en de samenwerking rondom het delen en benutten van energiedata. Op www.hetnormo.nl lees je meer over Het Normo, de Gegevensuitwisselingsentiteit (GUE), en haar rol in het maken van duidelijke en betrouwbare afspraken over het veilig en transparant delen van energiedata. Bekijk tot slot  de ‘Roadmap data delen voor de energie Transitie’ van Netbeheer Nederland.