Van pootaardappel naar zaad: hoe Solynta de aardappel opnieuw uitvindt

Wagenings icoon zet volgende stap met het Duitse EW Group

Eind januari maakte Solynta bekend dat het internationale Duitse familiebedrijf EW Group – actief in dier- en plantgenetica - een meerderheidsbelang heeft genomen in het Wageningse bedrijf. Daarmee breekt voor Solynta een nieuwe groeifase aan, gericht op internationale opschaling van hybride aardappelen uit zaad in plaats van pootgoed.

Voor Oost NL, dat via het fonds IEG-Innovatie jarenlang aandeelhouder was, betekende deze stap een logisch moment om het belang te verkopen. De vrijgekomen middelen kunnen opnieuw worden ingezet voor nieuwe investeringen in innovatief Gelders mkb.

Solynta ontwikkelt aardappelen uit zaad in plaats van uit pootgoed. Dit is een fundamentele verandering die grote gevolgen heeft voor opbrengst, ziektegevoeligheid en voedselzekerheid wereldwijd. Met de toetreding van het Duitse familiebedrijf EW Group als meerderheidsaandeelhouder richt het bedrijf zich nu op internationale opschaling. Medeoprichter en CFO Hein Kruyt kijkt terug op de lange weg van innovatie én vooruit naar wat deze nieuwe fase mogelijk maakt.

Poten: kopie van een kopie

De kern van het probleem zit in de manier waarop aardappelen zich vermeerderen. “De aardappel die we eten, is in feite een kopie van een kopie,” legt Kruyt uit. Boeren poten knollen die genetisch identiek zijn aan de moederplant. Dat lijkt efficiënt, maar heeft een groot nadeel: ziektes stapelen zich op.

“Elke aardappel ligt vier maanden in de grond, neemt daar ziekteverwekkers op, en die geef je vervolgens door aan de volgende generatie,” zegt Kruyt. “Dat betekent dat het pootgoed langzaam maar zeker achteruitgaat.” In Nederland wordt dat deels ondervangen met een streng pootgoedsysteem, maar zelfs daar is er een harde grens: op een gegeven moment is het materiaal te ziek en mag het niet meer worden gebruikt.

Dat verklaart ook de hoge inzet van gewasbeschermingsmiddelen. “Voor aardappelziekte wordt in Nederland soms vijftien tot achttien keer per seizoen gespoten,” aldus Kruyt. Biologische teelt is daardoor nauwelijks mogelijk.

De stap naar zaad kent enorme voordelen

Solynta pakt dit fundamenteel anders aan. Het bedrijf gebruikt de zaadjes die de aardappelplant van nature kan maken – iets waar eeuwenlang nauwelijks aandacht voor was. Door aardappelen, net als tomaten en maïs, via kruising te veredelen, ontstaat een volledig nieuw systeem.

“Zaad komt niet uit de grond en is daardoor schoon,” zegt Kruyt. “Als de ouderplanten ziektevrij zijn, dan zijn de zaadjes dat ook.” Bovendien is het verschil in schaal enorm: waar een hectare aardappelen normaal gesproken zo’n 2.500 kilo pootgoed vereist, volstaat bij zaad ongeveer 25 gram.

Dat maakt wereldwijde distributie niet alleen goedkoper, maar ook veel duurzamer. En belangrijker nog: veredeling gaat veel sneller. “Met knollen maak je tien kopieën per jaar, met zaad duizenden. Dat betekent dat je eigenschappen als opbrengst, ziekteresistentie en droogtetolerantie veel sneller kunt combineren.”

Werken met de natuur

Volgens Kruyt zit daar ook het echte onderscheidend vermogen van Solynta. Niet zozeer in één specifieke eigenschap, maar in het systeem als geheel. “Als je eenmaal van pootgoed naar zaad gaat, dan los je in één klap meerdere problemen op. En daarna blijft de innovatie doorgaan.”

Solynta werkt daarbij met de natuur, niet tegen de natuur. Door grote aantallen planten te selecteren in verschillende omstandigheden – van nat tot droog, van vruchtbaar tot arm – wordt zichtbaar welke genetische combinaties robuust zijn. “Voor kleine boeren in kwetsbare regio’s is dat cruciaal,” zegt Kruyt. “Zij hebben geen Ferrari nodig die alleen op een perfecte weg presteert. Zij willen zekerheid: genoeg aardappelen, ook als het klimaat tegenzit.”

De eerste toepassingen liggen vooral buiten Nederland, in regio’s zoals Sub Sahara Afrika en Azië waar opbrengsten lager zijn en ziektedruk hoger.

Lange adem – geduldige investeerders

Solynta werd opgericht in 2007 en kende een lange ontwikkeltijd. “We hebben zelf  in het begin onderschat hoe complex de aardappel werkelijk is,” geeft Kruyt aan. Waar bij tomaten nieuwe rassen binnen enkele jaren commercieel inzetbaar zijn, bleek dat bij aardappelen veel lastiger. Eigenschappen beïnvloeden elkaar voortdurend: meer opbrengst kan leiden tot te weinig droge stof, wat weer nadelig is voor kwaliteit en houdbaarheid.

Om de omslag naar zaadveredeling mogelijk te maken, voerde Solynta grootschalige selectie-experimenten uit. In een vroege fase werden ruim vier miljoen aardappelplanten opgekweekt en individueel beoordeeld om zeldzame, gewenste genetische combinaties te vinden. Die schaal was nodig om doorbraken te realiseren die met klassieke veredelingsmethoden statistisch nauwelijks haalbaar zijn.

Die lange adem vroeg ook om geduldige investeerders. Oost NL, via Innovatie- en Energiefonds Gelderland – een fonds van de Provincie Gelderland waarvan Oost NL fondsmanager is - stapte in een vroege fase in als aandeelhouder. “Oost NL speelde een actieve, meedenkende rol,” zegt Kruyt. “Niet alleen kapitaal, maar ook sparring op strategisch niveau. En vooral: begrip voor het feit dat dit een project van de lange adem is.”

Solynta haalde zijn financiering bewust in stappen op, gekoppeld aan duidelijke mijlpalen. “Dat houdt je scherp,” aldus Kruyt. “Maar het vraagt ook investeerders die begrijpen dat echte doorbraken tijd kosten.”

Een nieuwe fase

Met de recente toetreding van EW Group als meerderheidsaandeelhouder breekt nu een nieuwe fase aan. Het Duitse familiebedrijf is wereldwijd actief in plantveredeling en beschikt over diepgaande kennis van genetica én lange investeringshorizonten.

“Voor Solynta is dit een logische volgende stap,” zegt Kruyt. “We hebben bewezen dat het technisch werkt. Nu gaat het om wereldwijde opschaling en commerciële uitrol. Dan helpt een strategische partner met internationale slagkracht enorm.”

Voor Oost NL was dit tegelijkertijd een logisch moment om het aandeelhouderschap af te bouwen. “Dit is precies waar een regionale ontwikkelingsmaatschappij voor bedoeld is,” stelt Kruyt. “Vroeg instappen, risico nemen, en ruimte maken zodra een bedrijf toe is aan een volgende fase.”