BLOG | Een duurzaam product is ook digitaal weerbaar

In 2023 schreef ik dat slimme apparaten om een integrale blik op duurzaamheid vragen. Dat was in een tijd waarin circulariteit, cybersecurity en digitalisering vaak nog als afzonderlijke dossiers werden behandeld. Vandaag is dat geen houdbare positie meer: wat toen een oproep was, is nu een strategische noodzaak.

De introductie van de Cyber Resilience Act (CRA) en het Digital Product Passport (DPP) onder de Ecodesign for Sustainable Products Regulation markeert een fundamentele verschuiving. Slimme producten worden niet alleen beoordeeld op functionaliteit of energieverbruik, maar ook op hun digitale weerbaarheid, materiaaltransparantie en levensduurprestaties. Dat verandert het speelveld en dwingt ons opnieuw naar de kernvraag: wat is een “duurzaam” product in een digitale economie? 

Het product bestaat niet meer alleen uit materiaal

Vrijwel elk apparaat bevat inmiddels software, connectiviteit en data. Daarmee is het product niet langer alleen een fysiek object, maar een combinatie van hardware, software en informatiestromen. De CRA maakt cybersecurity tot een integraal onderdeel van productveiligheid. Fabrikanten worden verantwoordelijk voor veilige configuraties, kwetsbaarhedenbeheer en updates gedurende de levenscyclus van het product. Cybersecurity is daarmee geen IT-issue meer, maar een ontwerpeis.

Tegelijkertijd vraagt het Digital Product Passport om transparantie over samenstelling, herkomst, milieu-impact, repareerbaarheid en verwerking aan het einde van de levensduur. Materialen krijgen een digitale identiteit. Het gevolg: een product moet zowel digitaal betrouwbaar als materieel circulair zijn. En die twee werelden raken elkaar steeds sterker. 

De oude paradox: korter digitaal, langer fysiek

Een aantal jaren geleden benoemde ik een ongemakkelijke paradox. Europese veiligheids- en compliance-eisen dreigden de economische levensduur van slimme producten te verkorten, terwijl circulariteit juist inzet op verlenging. Die spanning is niet verdwenen, maar wel verschoven. De CRA verplicht fabrikanten om gedurende een bepaalde periode security-updates te leveren. Als die ondersteuning stopt, kan een product feitelijk onveilig worden, ook al functioneert het technisch nog prima. Dat raakt direct aan hergebruik en tweedehandsmarkten.

Het Digital Product Passport daarentegen stimuleert juist langdurig gebruik, reparatie en hoogwaardige recycling. De echte uitdaging is dus niet óf we voor veiligheid of circulariteit kiezen. De uitdaging is of we producten zo ontwerpen dat digitale ondersteuning en fysieke levensduur in elkaars verlengde liggen. Dat vraagt om een fundamentele heroverweging van businessmodellen. 

Van bezit naar verantwoordelijkheid

De nieuwe Europese kaders verschuiven de verantwoordelijkheid nadrukkelijk richting fabrikant en ketenregisseur. Niet alleen voor wat een product kan, maar ook voor hoelang het veilig blijft functioneren en wat er na gebruik mee gebeurt. Dat betekent: 

• nadenken over modulaire architecturen,
• software-onderhoud als integraal onderdeel van productstrategie,
• materiaalkeuzes die hergebruik mogelijk maken,
• datastructuren die ketentransparantie ondersteunen.

Voor veel bedrijven, zeker in het mkb en de maakindustrie, voelt dit als een stapeling van regels. En ja, de compliance-druk neemt toe. Maar er zit ook een strategische dimensie onder. Wie zijn digitale architectuur en materiaalstromen goed organiseert, krijgt grip op waarde. Transparantie wordt een concurrentiefactor. Veiligheid wordt een kwaliteitskenmerk. Circulariteit wordt meetbaar. De bedrijven die dit integraal benaderen, bouwen aan toekomstbestendige producten. De bedrijven die het als losse verplichtingen zien, blijven brandjes blussen.